Η αλήθεια…που έγινε Λούης

Με αφορμή τον 50ο Μαραθώνιο της Νέας Υόρκης , έναν μύθο θα σας πω…

1896, οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί αγώνες στην Αθήνα. Αποφασίζεται η αναβίωση του μαραθωνίου αγωνίσματος. Ποιοι θα πάρουν μέρος? Στις 10 Μαρτίου διοργανώθηκε ο επίσημος προκριματικός αγώνας , προκρίθηκαν οι 6 πρώτοι, νικητής ο αθλητής του Πανελληνίου Χαρίλαος Βασιλάκος, ο πρώτος νικητής του σύγχρονου μαραθωνίου στην ιστορία. Ο υπεύθυνος για το αγώνισμα ταγματάρχης Γ. Παπαδιαμαντόπουλος, υπασπιστής του Βασιλιά Γεώργιου, αποφασίζει αυθαίρετα να αυξήσει τους συμμετέχοντες σε 10, στις 24 Μαρτίου οργανώνει δεύτερο προκριματικό να βρει τους άλλους 4, εδώ μπαίνει στο κάδρο κάποιος Σπύρος Λούης, όχι αθλητής, νερουλάς από το Μαρούσι, φυσιολογικά αποκλείστηκε τερματίζοντας 5ος και εκτός του προκαθορισμένου χρονικού ορίου! Και τι κάνει ο ταγματάρχης, αποφασίζει μαζί με τους 4 πρώτους να συμπεριλάβει τον 5ο δηλ τον Λούη και τον έκτο (!) και τελικά να αγωνιστούν 12 στο αγώνισμα ! όλως τυχαίως ο Λούης ήταν ο ιπποκόμος του ταγματάρχη στο στρατό! Και έρχεται η μεγάλη μέρα του τελικού, 29 Μαρτίου, μαζί με τους Έλληνες τρέχουν ένας από Ουγγαρία, Αυστραλία, ΗΠΑ και 2 από Γαλλία, ελπίδα όλων ο νικητής να είναι Έλληνας.

Ο ταγματάρχης πυροβολεί στον αέρα και οι 17 αθλητές ξεκινούν να διανύσουν τα περίπου 40 χλμ. της διαδρομής (τα σημερινά 42.195μ. καθιερώθηκαν αργότερα). Στα πρώτα 10 χιλ. προπορεύεται μια μικρή ομάδα αποτελούμενη από τον Γάλλο, τον Αυστραλό και τον Αμερικανό, ακολουθούν οι Έλληνες Λαυρέντης, Βασιλάκος και ο Ούγγρος, πουθενά ο Λούης. Στο Πικέρμι, οι χωρικοί τους υποδέχονται με κρασί και μεζέδες, μια αγκαλιάζει τον Βασιλάκο και τον ρίχνει σε ένα τραπέζι με μεζεκλίκια (τέτοια επαγγελματική οργάνωση! ), ο αθλητής σηκώνεται και συνεχίζει. Στο 23ο χιλιόμετρο ο Αμερικανός αποσύρεται, το ίδιο και ο ένας Γάλλος, στο 32ο παίρνει κεφάλι ο Αυστραλός, στους Αμπελόκηπους εγκαταλείπει, όχι παράξενο μια που το αγώνισμα γινόταν για πρώτη φορά και αυτοί ήταν αθλητές ημιαντοχής, όχι Μαραθωνίου. Λίγη ώρα αργότερα στο Παναθηναϊκό Στάδιο ακούγονται ξέφρενοι πανηγυρισμοί και ένας ήχος από κανόνι που σημαίνει πως ο αθλητής που τερματίζει πρώτος είναι Έλληνας, 70.000 θεατές κραύγαζαν ρυθμικά «Έλλην, Έλλην», ήταν ο Σπύρος Λούης!. Ο Βασιλιάς Γεώργιος τον ασπάζεται, «Αυτή η στιγμή είναι ιερή για την Ελλάδα», ενώ ο εμπνευστής των Αγώνων, βαρώνος Πιέρ ντε Κουμπερντέν του λέει «Σήμερα έγραψες ιστορία».

Επτά λεπτά αργότερα τερματίζει κατάκοπος ο Χαρίλαος Βασιλάκος, αξιωματούχος του παλατιού τον συγχαίρει για τη δεύτερη θέση. «Δεύτερη; Μα δεν με προσπέρασε κανείς» θα ψελλίσει, το ίδιο θα πει και ο Ούγγρος που τερμάτισε τρίτος. Το ενδιαφέρον είναι ότι τρίτος τερμάτισε ο Έλληνας Μπελόκας αλλά τον είδε ο Ούγγρος να ανεβαίνει σε κάρο (!) κατέθεσε ένσταση και την κέρδισε, άρα κατεργαριά μπορούσε να γίνει. Κάπως έτσι πρέπει να έγινε και με τον Λούη. Ελέχθη ότι κάλυψε σημαντικό μέρος της διαδρομής πάνω σε…κάρο ή καβάλα σε …άλογο, κόβοντας δρόμο κάτι που εξηγεί γιατί ήταν «αόρατος» στους προπορευόμενους αθλητές. Ενώ στα υπόλοιπα αγωνίσματα των Αγώνων υπήρχε κάποια υποτυπώδης οργάνωση, στον Μαραθώνιο υπήρχε χάος, υπήρχαν μόνο έφιπποι στρατιώτες του ταγματάρχη Παπαδιαμαντόπουλου που υπάκουαν μόνο στον Διοικητή τους, οι δρομείς έτρεχαν χωρίς τη συνοδεία κριτών ανάμεσα στις ερημιές χωρίς θεατές. Νικητής θα ανηγορεύετο όποιος έφθανε πρώτος στο Παναθηναϊκό Στάδιο, χωρίς να ελέγχεται τι συνέβη κατά τον αγώνα. Ο άσημος Λούης, που με το ζόρι τερμάτισε στον προκριματικό με επίδοση 3.19, στο τελικό τους κατατρόπωσε όλους με επίδοση 2.59, κέρδισε δηλαδή 20 λεπτά (5 χιλιόμετρα ταχύτερα) μέσα σε λίγες ημέρες όταν οι μαραθωνοδρόμοι αγωνίζονται χρόνια για να μειώσουν την επίδοση τους κατά 1-2 λεπτά, ένας τεχνικός σχολιάζει ειρωνικά « Δεν είμαι ειδικός στην ιππασία αλλά αυτή η βελτίωση δεν συνάδει με άνθρωπο αλλά με….άλογο!»

Την υπόθεση περί ” κατεργαριάς ” ενισχύει ότι ο Λούης, παρά τις πιέσεις και τις προκλήσεις ΟΥΔΕΠΟΤΕ έτρεξε πάλι σε αγώνα οιασδήποτε αποστάσεως! Αυτό και εάν είναι παγκόσμια πρωτοτυπία, ο Ολυμπιονίκης– Θρύλος να μην ξανατρέξει, το γιατί είναι αυτονόητο, θα ξεσκεπάζετο η μετριότητα του!

Ο Λούης υπήρξε ο πρώτος σταρ στην ιστορία των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων. Το Ολυμπιακό μας Στάδιο φέρει το όνομα του, όπως και η κεντρική λεωφόρος έξω από το Ολυμπιακό στάδιο του Μονάχου, ενώ η ιστορία του… έπαιξε και στο Χόλιγουντ με την ταινία «Συνέβη στην Αθήνα» (1964) με πρωταγωνίστρια το τότε σύμβολο του σεξ Τζέιν Μάνσφιλντ, μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και στο ομότιτλο τραγούδι τη Νανά Μούσχουρη.

Τι κέρδισε ο Λούης: Σύμφωνα με εφημερίδα της εποχής: «Ο κύριος Κυπαρίσσης, πρόεδρος της συντεχνίας αργυροχρυσοχόων του πρόσφερε μία χρυσή αλυσίδα, ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου κύριος Τζιβανόπουλος ένα δαχτυλίδι, ο καφεπώλης Δημήτριος Μπαβέας δωρεάν καφέδες για ένα χρόνο, ο Παύλος Αθανασίου 100 οκάδες κρασί, η ξενοδόχος Δήμητρα Βιβή δωρεάν φαγητό εφόρου ζωής, οι Σιδηρόδρομοι Αττικής δωρεάν εισιτήριο εφόρου ζωής, ο Μιχαήλ Βόδας μια κυνηγετική καραμπίνα, η εταιρεία Σίνγκερ μία ραπτομηχανή, ο σοκολατοποιός Παυλίδης το βάρος του Ολυμπιονίκη σε …σοκολάτα!» και το σπουδαιότερο από όλα, επιτέλους παντρεύτηκε την αγαπημένη του Ελένη, οι γονείς της δεν ήθελαν για γαμπρό τον 24χρονο απένταρο νερουλά τώρα όμως είναι Εθνικός ήρωας… Επιπλέον, το όνομα του μπήκε στο καθημερινό μας λεξιλόγιο…«Έγινε Λούης» για κάποιον που εξαφανίζεται τρέχοντας γρήγορα, όντως εξαφανίστηκε αλλά όχι τρέχοντας!

Ο Λούης σε μεγάλη ηλικία

Ο εγγονός του αναγκάστηκε το 2012 να πουλήσει το ασημένιο κύπελλο για να βοηθήσει την οικογένεια του, το τρόπαιο αγόρασε σε δημοπρασία το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και εκτίθεται στο ομώνυμο κέντρο πολιτισμού στην Αθήνα.

Άλλος ένας Εθνικός μας μύθος, όλοι οι λαοί έχουν την μυθολογία τους, σαν την δικιά μας δεν υπάρχει, όπου στον κόσμο και να βρεθείς σε παλάτια, δημόσια κτίρια κλπ την Ελληνική Μυθολογία θα συναντήσεις, η ωραιότερη και πιο ευφάνταστη του κόσμου, διαχρονικά το πλέον εξαγώγιμο προϊόν μας, όχι μόνο τα παραμύθια στο DNA μας αλλά αρνούμαστε να κοιτάξουμε και την αλήθεια, όποιος το κάνει ύποπτος, παραμυθιάζουμε και παραμυθιαζόμαστε με τα πάντα, κάπως έτσι ψηφίζουμε κιόλας! Η ιστορία μας είναι γεμάτη από σπουδαίους ανθρώπους με μοναδικά επιτεύγματα, δεν είχαμε ανάγκη από ένα ακόμα κίβδηλο!

η ιστορική φωτογραφία από τον Μαραθώνιο του 1896. Ο Βασιλάκος στη μέση…δεν γνωρίζω αν είναι από τον προκριματικό ή τον τελικό!

ένας τζέντλεμαν, ο Χαρίλαος Βασιλάκος από χωριό κοντά στο Γύθειο, μετά τους Ολυμπιακούς αποφοίτησε από τη Νομική, συνέχισε να αγωνίζεται και τερμάτισε πρώτος στο βάδην 1000 μ. το 1900, 1901, το 1903 και το 1906. Ψηλός, γοητευτικός με ιδιαίτερη λεπτή φωνή, φημιζόταν για το κομψότατο ντύσιμο του και τους ευγενικούς τρόπους του. Κάθε πρωί ξυριζόταν στο κουρείο της Ομόνοιας «Αι Καλάμαι» και στο δρόμο έπαιρνε ένα λουλούδι απ’ τα ανθοπωλεία για να το βάλει στο πέτο του. Πέθανε το 1964, 87 ετών, συνταξιούχος διευθυντής του Υπουργείου Οικονομικών. Χρόνια αργότερα, ο ίδιος θα αποκαλύψει στον γιο του Κωνσταντίνο, πως επισκέφτηκε τον Λούη στα αποδυτήρια του Σταδίου και του είπε: «Αυτό που έκαμες ήταν άτιμο. Δεν θέλω να αμαυρώσω τους πανηγυρισμούς και γι’ αυτό δεν θα κάνω ένσταση. Ας σε κρίνει ο Θεός».

Η ιστορία είναι γνωστή στους αθλητικούς κύκλους και έχει γραφτεί στον τύπο, εκτός όμως από τους αθλητές και τους υπερήφανους συντοπίτες του, τον Βασιλάκο δεν το ξέρει ούτε η μάνα του, πέθανε και στα χείλη του η φράση « μα εμένα δεν με προσπέρασε κανείς», ας αφιερώσουμε την ανάρτηση στην μνήμη του όπως και σε κάθε έντιμο και αξιοπρεπή άνθρωπο που θα παραμείνει ανώνυμος, ζήτω η ταλαντούχος ανωνυμία!

Το έγγραφο που δείχνει την κατάταξη στον προκριματικό, τα εγγόνια του Βασιλάκου το παραχώρησαν στο Μουσείο Μαραθωνίου Δρόμου…

Σπύρος Κυριακίδης ο Αληθινός Έλληνας

Όταν οι Έλληνες ήμασταν στο εμείς και όχι στο εγώ! Στέλιος Κυριακίδης, ο πρώτος μη Αμερικανός αθλητής που νίκησε στον θρυλικό Μαραθώνιο της Βοστώνης, μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του ελληνικού αθλητισμού!.

Γιος αγροτών από χωριό κοντά στην Πάφο, έκανε καθημερινά 15-20 χιλιόμετρα με τα πόδια για να πάει στο γειτονικό χωριό, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα για να εργαστεί ως εισπράκτορας στην «Ηλεκτρική Εταιρεία» , πρόδρομο της σημερινής Δ.Ε.Η, χωρίς ποτέ να εγκαταλείψει τον αθλητισμό. Ως αθλητής του ΠΑΟ κατέρριψε την επίδοση του Σπύρου Λούη στον Μαραθώνιο, επίδοση τεσσάρων περίπου δεκαετιών. Το 1941, στην πιο σκληρή χρονιά της κατοχής, παντρεύεται και ως γαμήλιο δώρο λαμβάνει μισό καρβέλι ψωμί!. Το άθλημα του, ο μαραθώνιος, θα του σώσει την ζωή. Το 1943 στο Χαλάνδρι, συνελήφθη από Γερμανούς ως αντίποινα για τον φόνο Γερμανού στρατιώτη. Ο Γερμανός αξιωματικός υπηρεσίας ήταν μαραθωνοδρόμος και όταν βρήκε στο πορτοφόλι του την κάρτα διαπίστευσης των Ολυμπιακών Αγώνων του 1936 στο Βερολίνο όπου είχε πάρει μέρος τον άφησε ελεύθερο. Ο γιος του θυμάται «Μια άλλη φορά, όταν οι Γερμανοί εισέβαλαν στο σπίτι μας, βρήκαν άλμπουμ με φωτογραφίες από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου, στην πρώτη σελίδα ήταν ο Χίτλερ, “Χάιλ Χίτλερ!” είπαν και εξαφανίστηκαν, εδόθη μάλιστα εντολή να μην ξαναενοχλήσει κανείς το σπίτι μας, ο πατέρας μου έκτοτε έκρυβε στο υπόγειό μας συμμάχους που έπεφταν με τα αλεξίπτωτα και έφευγαν αργότερα για Αίγυπτο!».

Το 1946, ο 36χρονος Στέλιος αποφάσισε να συμμετάσχει στον περίφημο πεντηκοστό Διεθνή Μαραθώνιο της Βοστώνης μετά από τιμητική πρόσκληση των διοργανωτών.

Μόλις άκουσε ότι το αεροπορικό εισιτήριο για Παρίσι κόστιζε 575 δολάρια τρελάθηκε, που να τα βρει: «εκείνη την ημέρα πήγα 30 φορές πάνω κάτω την οδό Σταδίου», παρά την αντίρρηση της γυναίκας του πούλησε την ηλεκτρική κουζίνα και το ραδιόφωνο τους, ενώ κατάφερε να λάβει και από την Δ.Ε.Η., όπου δούλευε, επιταγή 1.000 δολαρίων. Φθάνει στην Αμερική αλλά οι γιατροί θεώρησαν ότι δεν θα την έβγαζε την διαδρομή, καθώς ήταν εξαιρετικά αδύναμος και καχεκτικός. Ένας Έλληνας ομογενής μάγειρας του ξενοδοχείου όπου διέμενε τον βοήθησε να πάρει πέντε κιλά μέσα σε λίγες ημέρες. Την ημέρα του αγώνα, όμως, οι γιατροί είχαν και πάλι τις ενστάσεις τους, αυτός αναγκάζεται να υπογράψει υπεύθυνη δήλωση, οτι ήταν ενήμερος για τους κινδύνους, αποφασισμένος, διακηρύττει

«Ήρθα να τρέξω για επτά εκατομμύρια πεινασμένους Έλληνες!».

20 Απριλίου 1946, 12:00μμ, δίνεται η εκκίνηση του Μαραθωνίου, κύριοι διεκδικητές, ο Αμερικανός Τζόνυ Κέλυ (2 νίκες, 7 δεύτερες θέσεις, 61 συμμετοχές) και ο Καναδός Ζεράρντ Κοτέ (4 νίκες). Πριν τον αγώνα κάποιος δίνει στον Στέλιο ένα διπλωμένο χαρτάκι να το διαβάσει. Από την μια πλευρά έγραφε «Ή ταν ή επί τας» και από την άλλη «Νενικήκαμεν». Ο Στέλιος ζητά από την επιτροπή να αγωνιστεί με τον αριθμό 7, τυχερό αριθμό στην Αρχαία Ελλάδα, αυτοί του δίνουν το 77, δυο φορές τυχερός!. Ακολουθώντας την συνήθη τακτική του, δεν σπατάλησε δυνάμεις από την αρχή αλλά επιτάχυνε από το μέσον της διαδρομής, κοιτούσε μόνο μπροστά λέγοντας «όταν κοιτάζεις πίσω σου, δίνεις φτερά στον αντίπαλο». Στα τελευταία χιλιόμετρα προπορευόταν μαζί με τον Τζόνυ Κέλυ. Τόσο ομογενείς όσο και Αμερικανοί τον ενθάρρυναν, ένας Έλληνας του φώναξε: «Στέλιο, καλά πας, έστω δεύτερος!», ένας Αμερικανός δημοσιογράφος που παρακολουθούσε τον αγώνα με αυτοκίνητο, τον πληροφόρησε: «ο Κέλυ «έσπασε», είναι ώρα να φύγεις». Τότε ο Κυριακίδης ακούει κάποιον να του φωνάζει «..Για την Ελλάδα, Στέλιο μου, για τα παιδιά σου!». Ο κοκαλιάρης Στέλιος βγάζει φτερά, κατακτά την νίκη, φωνάζοντας στον τερματισμό: «For Greece!» (Για την Ελλάδα, χωρίς το γαμώτο!) (φωτο 1, χρωματισμός Χ. Καπλάνης). Ο χρόνος του 2:29:27, ο καλύτερος στην Ευρώπη και για 22 χρόνια ακατάρριπτος στην Ελλάδα!.

Οι Αμερικανοί τον αποθεώνουν, τον ονομάζουν «νέο Φειδιππίδη», σπεύδουν να του προτείνουν μια νέα ζωή, επαγγελματικό συμβόλαιο και προτάσεις στο Χόλιγουντ. Αυτός περιφρονεί δόξα και χρήματα, μόνη του αγωνία και φροντίδα οι φτωχοί συμπατριώτες του.«Τι θα ήθελες να κάνουμε για σένα;», «Για μένα τίποτα. Μόνο για την Ελλάδα…». Παραμένει για περίπου ένα μήνα στην Αμερική, καταφέρνοντας να συγκεντρώσει από δωρεές Αμερικανών και Ελλήνων ομογενών 650.000 δολάρια!, φέρνοντας το ποσό αυτό στην χώρα μας. Το «Πακέτο Κυριακίδη» όπως ονομάστηκε ήταν η πρώτη οικονομική βοήθεια από Αμερική πριν ακόμα το Σχέδιο Μάρσαλ. Στις 23 Μαΐου, ο Κυριακίδης επέστρεψε στην Ελλάδα. Για πρώτη φορά μετά την Κατοχή, φωταγωγήθηκε η Ακρόπολη, περίπου ένα εκατομμύριο Έλληνες τον υποδέχθηκαν με τιμές ήρωα (φωτο 3), για να επιστρέψει σπίτι του στην Φιλοθέη χρειάστηκε 8 ώρες!.

Ο Στέλιος δεν είχε τίποτα το αθλητικό στην όψη του, κοκαλιάρης και υποσιτισμένος, κανείς δεν πίστευε πως μπορούσε να τρέξει, πόσο μάλλον να τερματίσει πρώτος, είχε όμως το σημαντικότερο, αθλητική ψυχή και συνείδηση καταγωγής. Ο Αμερικανός Τζόνυ Κέλυ, ο επικρατέστερος για τη νίκη, όταν ρωτήθηκε γιατί δεν κέρδισε απάντησε: «Πως θα μπορούσα να κερδίσω έναν τέτοιον αθλητή; εγώ έτρεχα για τον εαυτό μου, αυτός για μια ολόκληρη πατρίδα».

Το 2004, ο δήμος του Χόπκιντον (Μασαχουσέτη) στην διαδρομή του Μαραθωνίου της Βοστώνης, ένα μίλι από το σημείο εκκίνησης, έστησε άγαλμα με την ονομασία “Το Πνεύμα του Μαραθωνίου”. Το γλυπτό παρουσιάζει τον Σπύρο Λούη να τρέχει δίπλα στον Στέλιο και να του δείχνει τον δρόμο προς την νίκη.

Γιάννης Τσαρούχης: Ότι μεγάλο έκανε η Ελλάς το έκανε από την πείνα. Ο Έλληνας με κοιλιά έχασε το κίνητρο να μεγαλουργεί!.

Η χώρα του, η Ελλάδα, ψυχικά εξαντλημένη από συνεχείς πολέμους (Βαλκανικοί, Μικρασιατική καταστροφή, πόλεμος του 40, κατοχή, πείνα, εμφύλιος) στο πρόσωπο του υποσιτισμένου Έλληνα με την μεγάλη ψυχή βρήκε ένα διαφορετικό ήρωα, επιτέλους όχι πια στα πεδία των μαχών, κουράστηκε με όλα αυτά, αλλά σε ένα ευγενικό άθλημα το κατεξοχήν ελληνικό, έναν ήρωα λαμπρό παράδειγμα αλτρουισμού, ψυχικής ευγένειας και περηφάνειας. Φεύγοντας από την Αμερική ψέλλισε […] σας παρακαλώ, μην ξεχάσετε τη χώρα μου!» …..για να το επαναλάβει αργότερα και ο ποιητής και να το τραγουδήσει ένας ολόκληρος λαός «Μη παρακαλώ σας, μη, λησμονάτε τη χώρα μου! Άξιος Εστί!

Ο Στέλιος είναι θαμμένος στον Πύργο Κορινθίας, όπου είχε το εξοχικό του!

Πηγή: Δρ.Δημήτρης Τριάντος, (Facebook)