Ποίηση & Πανδημία

Πανδημία και Αρχαιότητα

(φωτο, Charles Jalabert, 1842, Musée des beaux-arts de Marseille)
(φωτο, Charles Jalabert, 1842, Musée des beaux-arts de Marseille)

Το αρχαιότερο λογοτεχνικό κείμενο του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, η «Ιλιάδα» ξεκινά με ένα λοιμό. Οι Έλληνες που για 10 χρόνια πολιορκούν την Τροία αντιμετωπίζουν φονική πανδημία σταλμένη από του οργισμένους θεούς που ο Αγαμέμνων έχει αιχμαλωτίσει τη Χρυσηίδα κόρη του ιερέα Χρύση και την έχει κάνει παλακίδα του. Ο Σοφοκλής στην τραγωδία «Οιδίπους Τύραννος» παρουσιάζει τον Οιδίποδα να ασκεί την εξουσία στη Θήβα, έχοντας χωρίς να το γνωρίζει σκοτώσει τον πατέρα του και προηγούμενο Βασιλιά Λάιο και έχει για σύζυγο και μητέρα των 4 παιδιών του, την μητέρα του Ιοκάστη. Λοιμός ως τιμωρία χτυπάει και την Θήβα. Μια ομάδα παιδιών και εφήβων, με γέροντα ιερέα επικεφαλής, έχουν προσπέσει ικέτες μπροστά του ζητώντας του να τους βρει σωτηρία : … η μισητή πανούκλα, αφανίζει την πόλη…κι ο μαύρος Άδης πλουτίζει από στεναγμούς και θρήνους». «Γιατί, αν μέλλει να κυβερνάς αυτή τη χώρα, όπως το κάνεις τώρα, καλύτερο είναι να την ορίζεις με λαό κι όχι αδειανή. Γιατί δεν αξίζει τίποτε ούτε πύργος ούτε καράβι, αν είναι έρημο, χωρίς ανθρώπους μέσα.» Ο Οιδίποδας ανταποκρίνεται με ευσυνειδησία στις εκκλήσεις, στέλνει τον γυναικάδελφό του, τον Κρέοντα, να ζητήσει χρησμό σχετικά με την αιτία της δυστυχίας, αυτός επιστρέφει και του ανακοινώνει ” Καταστρέφει την πόλη το αίμα του προηγούμενου βασιλιά. Πρέπει να βρουν τον φονιά και είτε να τον εξορίσουν είτε να τον σκοτώσουν “. Ο Οιδίποδας αναλαμβάνει προσωπικά τη διεξαγωγή της έρευνας, με προσήλωση, βρίσκει τον φονιά και δεν είναι άλλος από τον εαυτό του! Αυτοτυφλώνεται και ψάχνει κάποιον να τον οδηγήσει έξω από τη Θήβα αποκαλώντας τον εαυτό του τρισκατάρατο « καλύτερα να πέθαινα στον Κιθαιρώνα βρέφος» .

Ο Σοφοκλής παρουσίασε την τραγωδία του για πρώτη φορά το 428 π.Χ. και έχασε το πρώτο βραβείο στους δραματικούς αγώνες επειδή θύμισε στους Αθηναίους τα δικά τους δεινά, τον δικό τους λοιμό, δυο χρόνια νωρίτερα, το 430 π.Χ κατά το δεύτερο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου, όταν η πόλη πολιορκούνταν από τους Σπαρτιάτες. Ο λοιμός της Αθήνας εισαγόμενος, μας ήρθε από Αίγυπτο/Λιβύη, όπως και ο κορονοϊός εισαγόμενος από την μυστηριακή και εξωτική Ασία. Ο Θουκιδίδης λέει πως αυτοί που προπαντός πέθαναν ήταν οι γιατροί επειδή έρχονταν σε άμεση επαφή με τους αρρώστους, έτσι πέθανε και ο ήρωας Κινέζος γιατρός που πρώτος προειδοποίησε τις αρχές για τον ιό και πέθανε με την πίκρα του αγγελιαφόρου που τιμωρείται γιατί κουβαλά δυσάρεστα νέα. Η πρώτη αυθόρμητη εξήγηση η συνωμοσιολογική, οι Αθηναίοι έλεγαν πως οι Σπαρτιάτες είχαν ρίξει δηλητήριο στις δεξαμενές του Πειραιά ! Οι Αθηναίοι έσπευσαν να απευθυνθούν στους θεούς και στα επουράνια και ο Θουκιδίδης που νόσησε και ο ίδιος μας πληροφορεί ότι οι ικεσίες σε ιερά και μαντεία δεν ωφέλησαν και στο τέλος οι πιστοί τα παράτησαν νικημένοι από το κακό, εμείς 2500 χρόνια αργότερα αργήσαμε αλλά το καταλάβαμε. Σήμερα, την διακίνηση συνωμοσιολογικών θεωριών και ψευτοθεραπειών αναλαμβάνουν Βελόπουλοι, Κραουνάκηδες και Αμβρόσιοι, να τους ακούς ανοησία αλλά και ανθρώπινη αντίδραση!.

Ο Περικλής από τους θεμελιωτές του Δυτικού πολιτισμού , μαθητής του Αναξαγόρα, συνετός, φωτισμένος και απελευθερωμένος από δεισιδαιμονίες, μέχρι και αυτός λύγισε,

δεν είχε πια το κουράγιο να αντισταθεί στον ανορθολογισμό, η αρρώστια του υπέσκαψε το φρόνημα της ψυχής, ο Πλούταρχος εξιστορεί ότι για να δείξει πόσο άσχημα ήταν πια η υγεία του φανερώνει σε ένα φίλο του που πήγε να τον επισκεφθεί ένα φυλακτό που του είχαν κρεμάσει στο λαιμό οι γυναίκες, « μέχρι και αυτός κατάντησε να ανεχθεί μια πράξη τόσης μωρίας», το φυλακτό δεν τον έσωσε, ο πρωτεργάτης του Χρυσού Αιώνα της Αρχαιότητας σύντομα θα υποκύψει στο μικρόβιο !